Kaplica grobowa rodziny Sczanieckich w Chełmnie – Zapomniane mauzoleum na szczycie góry

W gęstym parku krajobrazowym we wsi Chełmno (gmina Pniewy), na szczycie najwyższego w okolicy wzniesienia (ok. 131 m n.p.m.), ukryta jest budowla o niezwykłej historii. To dawna kaplica grobowa rodu Sczanieckich – miejsce, które łączy w sobie piękno architektury z melancholią opuszczenia.

Historia: Od mauzoleum do kościoła

Obiekt został wzniesiony w 1785 roku z inicjatywy rodziny Sczanieckich, ówczesnych właścicieli majątku w Chełmnie. Pierwotnie pełnił funkcję prywatnego mauzoleum grobowego, usytuowanego w dominującym punkcie parku, co miało podkreślać rangę rodu.

Losy kaplicy były burzliwe:

• Przez ponad półtora wieku służyła jako miejsce spoczynku członków rodziny.

• Po II wojnie światowej, podobnie jak pobliski pałac, została zdewastowana.

• W 1970 roku podjęto próbę jej ratowania – obiekt zaadaptowano na cele sakralne, nadając mu wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. Wówczas do zabytkowej bryły dobudowano prostokątne prezbiterium (zakrystię) przykryte płaskim dachem.

• Obecnie, mimo wpisu do rejestru zabytków, kaplica stoi opuszczona, stanowiąc cel wypraw miłośników historii i urbexu.

Architektura

Budowla wyróżnia się na tle wielkopolskich kaplic cmentarnych swoją formą. Została wzniesiona na rzucie ośmioboku (oktogonu). Jej najbardziej charakterystycznym elementem jest kopuła zwieńczona ażurową latarnią, która niegdyś oświetlała wnętrze.

Choć powstała w XVIII wieku, jej wygląd ewoluował. W XIX wieku, prawdopodobnie pod wpływem panującej mody, pierwotnie barokowe okna zostały przerobione, nadając im ostrołukowy, neogotycki kształt. We wnętrzu zachowały się resztki posadzki i ślady po dawnej adaptacji na kościółek, jednak całość nosi wyraźne znamiona upływu czasu.

Tajemnicze Wzgórze

Kaplica znajduje się na terenie dawnego parku dworskiego, na szczycie naturalnego, stromego wzniesienia, często nazywanego przez miejscowych „Górą”. Lokalizacja ta sprawia, że obiekt jest trudno dostępny i ukryty wśród starodrzewu (m.in. pomnikowych lip i wiązów), co dodaje mu aury tajemniczości. U podnóża wzniesienia znajduje się opuszczony pałac (należący później do rodziny Raczyńskich i von Lehmann-Nitsche), co razem tworzy niesamowity zespół rezydencjonalny.

Informacje praktyczne:

• Lokalizacja: Chełmno, gmina Pniewy (powiat szamotulski).

• Dostępność: Obiekt znajduje się na terenie ogólnodostępnym (park), jednak dojście na szczyt wzniesienia wymaga przedarcia się przez gęstą roślinność. Budynek z zewnątrz dostępny do oglądania, wejście do środka może być niemożliwe (zabezpieczone).

• Wskazówka: Warto odwiedzić to miejsce wczesną wiosną lub późną jesienią, gdy brak liści odsłania widok na bryłę kaplicy i pałacu.