Pałac w Raszewach – Eklektyczna rezydencja Czarneckich i architektoniczny kunszt Zygmunta Gorgolewskiego

Pałac w Raszewach to jedna z najbardziej olśniewających rezydencji ziemiańskich w południowej Wielkopolsce. Ten monumentalny obiekt, położony w powiecie jarocińskim, stanowi unikalne połączenie wielkopolskiej tradycji gospodarczej z europejskim rozmachem architektonicznym. Jako dzieło jednego z najwybitniejszych polskich architektów XIX wieku, Zygmunta Gorgolewskiego, pałac jest obowiązkowym punktem na mapie każdego miłośnika historii, architektury i tajemnic dawnych rodów arystokratycznych.

Historia Raszew: Od rycerskich Zarembów do hrabiów Czarneckich

Dzieje Raszew sięgają zamierzchłych czasów – miejscowość po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych już w 1400 roku. Pierwotnie wieś stanowiła gniazdo rodowe Zarembów, którzy z czasem przyjęli nazwisko Raszewskich. Przez wieki majątek przechodził przez ręce znamienitych rodów, m.in. Nieniewskich, Boturzyńskich oraz Czarnkowskich (m.in. Franciszka Sędziwoja Czarnkowskiego, kasztelana poznańskiego).

W XVIII wieku Raszewy weszły w skład dóbr Brzostkowa, należących do Antoniego Ponińskiego. Legenda głosi, że w miejscu zwanym „Ubiedrzem” tryskało lecznicze źródełko otoczone sześcioma wiekowymi lipami, do którego dziedzic regularnie przyjeżdżał, by „raczyć się wodą źródlaną”.

Nowa era dla Raszew rozpoczęła się około 1820 roku, kiedy to Barbara Kwilecka wyszła za mąż za Antoniego Czarneckiego herbu Prus III. To właśnie rodzina Czarneckich, a konkretnie hrabia Michał Czarnecki, nadała miejscu dzisiejszy, pałacowy blask.

Architektura Pałacu w Raszewach: Projekt mistrza Gorgolewskiego

Obecny Pałac w Raszewach został wzniesiony w latach 1887–1890. Projektantem budowli był Zygmunt Gorgolewski, twórca m.in. Teatru Wielkiego we Lwowie. Architekt stworzył budynek o charakterze eklektycznym z silną przewagą elementów klasycyzujących.

Najważniejsze cechy architektoniczne:

• Plan litery C: Budowla posiada charakterystyczne, płytkie skrzydła boczne obramowane półkolumnami, co nadaje jej rzut zbliżony do podkowy.

• Reprezentacyjny Portyk: W fasadzie frontowej dominuje piętrowy portyk z czterema półkolumnami wielkiego porządku. Przed nim znajduje się ganek podcieniowy, nad którym umieszczono przestronny balkon.

• Heraldyka: W tympanonie frontowym dumnie prezentuje się herb Prus III (Czarneckich). Z kolei od strony ogrodu, nad tarasem, odnajdziemy herb Gozdawa, należący do Marii z Giżyckich, matki fundatora.

• Detale: Elewacje zdobią wysokie bazy kolumn, gzymsy udające belkowanie oraz dekoracyjne obramowania okienne.

Skarby wnętrza: Unikalne polichromie i sztukaterie

Wnętrza pałacu, mimo burzliwych losów powojennych, zachowały część dawnego splendoru. Najcenniejszym elementem są polichromie autorstwa Piotra Kubowicza. Malowidła te mają unikalny charakter dokumentalny – przedstawiają one:

1. Widoki innych pałaców należących do potężnego rodu Czarneckich.

2. Panoramę kościoła w pobliskim Brzóstkowie.

Warto zwrócić uwagę na zachowane dekoracje sztukatorskie, które świadczą o wysokim kunszcie rzemieślników pracujących przy wykończeniu rezydencji na pod koniec XIX wieku.

Park Krajobrazowy w Raszewach – dzieło Marii Czarneckiej

Pałac otoczony jest przez dziewięciohektarowy park krajobrazowy, założony w drugiej połowie XIX wieku z inicjatywy Marii Giżyckiej-Czarneckiej. Park ten, choć obecnie nieco zaniedbany, wciąż zachowuje swoje pierwotne granice i starodrzew.

Spacerując po parku, warto zwrócić uwagę na:

• Zabytkowe lampy żeliwne: Stojące przed pałacem unikalne obiekty małej architektury.

• Kopiec Szwedzki: Znajdujący się w pobliżu nasyp, który według miejscowych podań usypali żołnierze szwedzcy za czasów potopu, nosząc ziemię w czapkach.

• Relikty starego dworu: W strukturze ogrodu wciąż można odnaleźć szczątki fundamentów dawnej, modrzewiowej siedziby.

Dojazd i informacje praktyczne

Pałac w Raszewach położony jest w gminie Żerków, w krainie zwanej Szwajcarią Żerkowską.

• Dojazd: Z Jarocina należy kierować się na północny wschód (ok. 15 km). Z Poznania najdogodniejszy dojazd prowadzi drogą na Środę Wielkopolską i dalej przez Miłosław.

• Stan obecny: Obiekt po wojnie służył jako siedziba Kombinatu PGR. Obecnie jego stan techniczny ocenia się jako dobry, choć park wymaga rewitalizacji. Pałac znajduje się w rękach prywatnych lub instytucjonalnych (stan własności nie jest jednoznacznie określony w publicznych rejestrach jako dostępny do zwiedzania).

• Turystyka: Wizytę w Raszewach warto połączyć z wycieczką do Śmiełowa (Muzeum Adama Mickiewicza) oraz Brzóstkowa, tworząc trasę śladami wielkopolskich rodów arystokratycznych.