Wiatrak koźlak w Ostrowie – drewniany zabytek Powidzkiego Parku Krajobrazowego

Wiatrak koźlak w Ostrowie (znany lokalnie jako Bryszówka) to unikatowy świadek dawnej wielkopolskiej tradycji młynarskiej. Zbudowany na przełomie XVIII i XIX wieku (datowany według tradycji na około 1803 rok), wznosi się w malowniczym otoczeniu Jeziora Powidzkiego w gminie Powidz. Dziś ten pieczołowicie odrestaurowany obiekt stanowi własność prywatną i jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów orientacyjnych na trasach pieszych i rowerowych wschodniej Wielkopolski.

Historia wiatraka koźlaka „Bryszówka” w Ostrowie

Ostrowo to wieś o wielowiekowym rodowodzie, która współcześnie łączy funkcje letniskowe z rolniczymi. W krajobrazie nizinnym Wielkopolski wiatraki były niegdyś powszechnym elementem infrastruktury gospodarczej. Koźlak w Ostrowie powstał na przełomie XVIII i XIX stulecia.

Z zapisków w Księdze adresowej Polski z 1930 roku wynika, że w okresie międzywojennym wiatrak w Ostrowie pozostawał w rękach prywatnego młynarza o nazwisku G. Arndt. Po II wojnie światowej i wyparciu tradycyjnego młynarstwa wietrznego przez młyny elektryczne budowla stopniowo niszczała. Obiekt doczekał się jednak wpisu do rejestru zabytków (4 listopada 1996 r.), a w ostatnich dekadach trafił w ręce prywatne. Dzięki gruntownej renowacji bryła i mechanizm zewnętrzny zyskały dawny blask, ratując tę drewnianą konstrukcję przed całkowitym zniszczeniem.

Architektura i mechanika koźlaka – jak działa wiatrak słupowy?

Koźlak to najstarszy i najbardziej rozpowszechniony w Polsce typ wiatraka drewnianego. Jego cechą charakterystyczną jest możliwość obracania całego korpusu budynku wraz ze śmigłami wokół pionowej osi, aby ustawić skrzydła prostopadle do kierunku wiatru.

Konstrukcja nośna („kozioł”)

Sercem budowli jest potężny, pionowy dąb – słup (sztember), zakotwiczony w podstawie złożonej z krzyżujących się podwalin i ukośnych zastrzałów. Cały ten układ fundamentowo-nośny nazywany jest kozłem – stąd nazwa koźlak.

Korpus i poszycie

Na sztembrze spoczywa drewniany, dwukondygnacyjny budynek szalowany deskami, zwieńczony dwuspadowym dachem. Z tyłu konstrukcji wyprowadzony jest potężny dyszel (tzw. ława lub ogon), za pomocą którego – przy użyciu kołowrotu lub siły pociągowej – młynarz obracał wiatrak w stronę wiejącego wiatru.

Jak dotrzeć do wiatraka w Ostrowie? Infrastruktura i szlaki

Wiatrak znajduje się w granicach Powidzkiego Parku Krajobrazowego, co czyni go atrakcyjnym celem wycieczek pieszych, gravelowych i szosowych.

• Samochodem: Zjazd z drogi wojewódzkiej nr 260 w kierunku Powidza i dalej lokalnymi szosami przez Przybrodzin lub Sierakowo do Ostrowa.

• Rowerem: Wokół Jeziora Powidzkiego i Jeziora Niedzięgiel wytyczono sieć tras rowerowych i szutrowych (m.in. pętla Przybrodzin – Ostrowo – Wylatkowo). Szlak prowadzi drogami polnymi oraz utwardzonymi traktami leśnymi.

Wskazówka dla zwiedzających: Obiekt znajduje się na terenie prywatnym. Podziwianie bryły wiatraka oraz fotografowanie możliwe jest z drogi publicznej. Należy uszanować prywatność właścicieli posesji.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?

Wiatrak koźlak w Ostrowie to doskonały cel na spokojną wycieczkę krajoznawczą. Zamiast zatłoczonych kurortów zyskujesz tu bliski kontakt z zabytkiem tradycyjnej myśli inżynieryjnej, wkomponowanym w bory sosnowe i wzgórza morenowe Pojezierza Gnieźnieńskiego.